Petra Veling en Marc Hensen over de euthanasie van hun moeder.

Petra: “Mede omdat het in de media bijna uitsluitend gaat over euthanasie bij psychisch lijden bij jónge mensen en ook om dit onderwerp uit de taboesfeer te halen. Marc en ik hadden al van jongs af aan in de gaten dat onze moeder het leven ingewikkeld vond. Eigenlijk heeft ze levenslang geworsteld met het leven. Marc zal twaalf geweest zijn en ik negen toen onze moeder na haar eerste zelfmoordpoging in het ziekenhuis belandde.”

Modern

Dat hun moeder, Ans Soethout, de strijd toch tweeëntachtig jaar heeft volgehouden, is mede gestoeld op de liefde voor haar twee kinderen. Petra: “Ik heb er gelukkig nooit aan getwijfeld dat ze van ons hield. En ik ben trots op haar omdat ze een intelligente, humoristische en dappere vrouw was. Een krachtige persoonlijkheid met de nodige eigengereidheid.”

Ze glimlacht en vervolgt: “Onze ouders waren modern, ze werkten beiden. Een halve eeuw geleden best bijzonder. Mijn moeder was medisch laborant in het Onze Lieve Vrouwen Gasthuis, daar was ze heel trots op. Op vrijdag was mijn vader altijd thuis bij ons. Marc: “Onze moeder wilde er op haar manier ook graag voor ons zijn. Wij kinderen voelden natuurlijk wel degelijk dat ze anders was dan andere moeders. Haar liefde had een ander gezicht, we wisten eigenlijk niet goed wat we met de situatie aan moesten. Op den duur hebben we daarin ieder onze eigen koers gevolgd. Ik zocht vaak mijn heil bij vrienden thuis: Petra heeft veel meer zorg op zich genomen.” Zijn zus legt het uit als controle uitoefenen: “Zolang ik thuis ben, dacht ik, kan ze geen gekke dingen doen en gaat het goed, wat natuurlijk niet zo was.”

Ingewikkelde rolverdeling

Hun moeder kende pieken en dalen, maar het geestelijk lijden was eigenlijk altijd aanwezig. Petra: “De eerste jaren mochten we er met niemand over praten, ook niet met familie. Mijn moeder wilde er geen anderen mee lastig vallen, schaamte speelde deels ook mee.” Marc herinnert zich dat hij met tussenuren van school liever niet naar huis ging, bang voor hoe hij zijn moeder zou aantreffen. Petra legt uit: “Er waren extreme situaties, vol stress en bezorgdheid. Ze werd soms wel maanden aaneen opgenomen. Of ze liep weg en niemand wist dan waar ze was.” Hun loyaliteit als kinderen en het er niet over mogen praten hebben veel impact gehad.

Broer en zus kijken elkaar zoekend naar woorden aan, nog altijd zijn ze loyaal naar hun moeder. Petra vat samen: “Hoe goed het ons ook gaat: die complexe situatie heeft nog lang in ons beider leven doorgewerkt en doet dat op een bepaalde manier nog steeds. Als kind ben je natuurlijk onthand en op sommige momenten zowel bang, boos als verdrietig; we belandden in een zeer ingewikkelde rolverdeling.”

De ouders zijn uiteindelijk gescheiden na een huwelijk van 26 jaar. Na de scheiding heeft hun moeder een heel zware periode doorgemaakt waarin er naast depressiviteit ook sprake was van alcoholverslaving. Dit heeft een grote impact gehad op de interactie met haar kinderen. Petra: “Ik had een duidelijke afspraak met mijn moeder: zodra er drank in het spel is, ga ik weg. Op alle andere momenten wil ik er voor je zijn. We zijn ontzettend blij dat ze de laatste veertien jaar van haar leven de alcohol heeft afgezworen.”

Het traject

Nadat hun moeder in oktober 2023 opnieuw een poging ondernam om eigener beweging uit het leven te stappen, gingen broer en zus achter haar wens tot euthanasie staan. Marc: “Uit boosheid en teleurstelling dat ze haar rijbewijs kwijtraakte, had ze heel veel pillen ingenomen. Het verlies van haar rijbewijs was weer een stap in het inleveren van eigen regie en zelfstandigheid. Het confronteerde ons met het besef dat ze iedere keer dit soort ellendige pogingen zou blijven ondernemen, terwijl we eigenlijk al vijftig jaar van haar doodswens afwisten. Eensgezind besloten we toen samen met haar: nu is het punt bereikt om voor een fatsoenlijke, menselijke en minder eenzame manier te kiezen.”

De situatie verslechterde intussen rap. “Fysiek liep ze tegen steeds meer problemen aan: hartfalen, hartritmestoornissen, ze kon vanwege polyneuropathie en problemen met haar evenwicht steeds slechter lopen en er werd MCI (mild cognitive impairment, voorloper van dementieel beeld, red.) geconstateerd.” Petra, haar tranen drogend, vervolgt het relaas van haar broer. “Alles wat ze tot dan toe had kunnen ondernemen tegen haar somberte, zoals wandelen, lezen, tuinieren en creatief bezig zijn – ze schilderde, was sportief en bespeelde vroeger diverse instrumenten – werd onmogelijk.”

Vergeefse behandelingen

Dat de psychiater van de GGZ bleef inzetten op verdere behandeling vonden Petra en Marc pijnlijk en wrang. Petra: “Onze moeder – een intelligente en wilsbekwame vrouw van 82 met een jarenlange doodswens – ervoer het als steeds minder passend. Zij had in ruim vijftig jaar talloze behandelingen doorlopen, zonder dat haar lijden wezenlijk of duurzaam was verminderd. Het voorstel om opnieuw te starten met belastende therapieën en medicatie – waarvoor vanwege haar hartmedicatie zelfs een interne opname nodig zou zijn – vergrootte de kloof naar wat zij zelf al jarenlang wenste. Zeer bewust wees zij het derhalve af.

De zaak sleepte zich voort: gelukkig boden haar huisarts en de ingeschakelde geriater een luisterend oor en begrip.” Marc, zelf arts, legt uit dat de intussen gediagnosticeerde vasculaire dementie niet tot wilsonbekwaamheid leidde. “Vasculaire dementie fluctueert: heldere momenten en vergetelheid wisselen elkaar af. De harde wens van onze moeder dat ze echt niet meer verder wilde, vormde het psychiatrische deel; het feit dat ze het door zowel psychische klachten als lichamelijke achteruitgang heel moeilijk vond om uit haar bed te komen, was schrijnend. Haar bed was haar veilige plek.”

De huisarts belde uiteindelijk naar Expertisecentrum Euthanasie. “De arts van het expertisecentrum onderkende de urgentie vanwege de voortschrijdende dementie waardoor onze moeder wilsonbekwaam zou kunnen raken. Tezelfdertijd legde zij uit dat ze opnieuw vast moest stellen of het verzoek van onze moeder reëel was. Tijdens meerdere bezoeken aan onze moeder voerde ze samen met de verpleegkundige mooie, open gesprekken met haar. Gesprekken vol respect, warmte, scherpte, duidelijkheid en interesse. Daarna steunde de SCEN-arts (psychiater) op basis van de combinatie van psychische klachten en lichamelijke uitval het euthanasieverzoek van onze moeder.”

Zonder oordeel

Concluderend stelt Marc: “Het is essentieel dat artsen en verpleegkundigen een doodswens oprecht en zonder oordeel beluisteren. Die houding hebben we helaas op een aantal plekken gemist.” Licht verbaasd vervolgt hij: “Terwijl in de medische wereld de term ‘shared decision making’ steeds meer opgeld doet.” Petra knikt instemmend: “Dit debat kent spijtig genoeg een toenemende polarisatie: vóór of tegen euthanasie bij psychisch lijden. Terwijl, als er één onderwerp is dat nuance vraagt, waarop medici open en nieuwsgierig moeten blijven, goed moeten luisteren, vragen moeten blijven stellen en alle perspectieven dienen mee te nemen, dan is het wel euthanasie.”

Bewogen: “Veroordeel niet. Het leven is niet altijd maakbaar: onze moeder is vanaf jeugdige leeftijd gekweld geweest door een gebrek aan levenslust. Niettemin legde ze veel humor aan de dag en was alles met haar bespreekbaar. Wij hebben haar lief en bewonderen haar om haar dappere doorzettingsvermogen, de manier waarop ze zich staande heeft weten te houden en om haar kracht om er voor zover ze kon toch voor ons te zijn. Marc en ik hebben van heel dichtbij ervaren hoe het proces vanaf haar vraag om euthanasie tot daadwerkelijke uitvoer in grote zorgvuldigheid is verlopen. Daarvoor zijn we heel erg dankbaar.”

Tijdens haar laatste levensmomenten was hun moeder opgelucht, zonder een spoor van twijfel. Ze is heel rustig in de armen van haar kinderen overleden.