Niemand langer laten lijden dan nodig is, maar het leven ook niet onnodig korter maken.

Verpleegkundige, onderzoeker én geestelijk verzorger-in-spé Monique Kammeraat vertelt bevlogen over het begeleiden van mensen die psychisch lijden en daarom euthanasie willen. “Het allermooiste is als we de kluwen van wanhoop kunnen ontrafelen zodat er weer ruimte ontstaat om te leven.”

Nog voor we goed en wel in gesprek zijn, stelt Kammeraat dat ze ‘euthanasie heel zwaar vindt’. “Ik doe liever twee heel ingewikkelde gesprekken op één dag met mensen die ernstig psychisch lijden en die naar de dood verlangen, dan dat ik één keer per week een euthanasie bijwoon.” Dat klinkt best gek voor een verpleegkundige die wekelijks acht uur voor Expertisecentrum Euthanasie werkt. Maar naarmate het gesprek vordert, wordt steeds helderder wat haar drijft. Stellig: “Ik ben er heel erg op tegen dat mensen radeloos en alleen voor een gruwelijk einde kiezen. Ik zou willen dat we dat als maatschappij zouden kunnen voorkomen.”

Jongste verpleegkundige

Ze werkt elf jaar voor het expertisecentrum, en was indertijd als dertiger de jongste verpleegkundige ooit die werd aangetrokken. In haar eerdere werk had ze meermaals te maken met patiënten die een einde aan hun leven maakten. “Dat heeft mij als mens geraakt. Ik denk dat niemand dood wil, maar soms lukt leven gewoon niet.”

“Er zijn mensen die met tien-nul achterstand beginnen en die gruwelijke dingen meemaken. Ik vind dat wij als samenleving moeten kijken wat we met elkaar kunnen doen om ervoor te zorgen dat deze mensen wél door kunnen met leven. Maar als dat dan écht niet lukt, mag iemand dan op een humane manier sterven?”

SUNSET-studie

“En ja, dat is een moeilijke spagaat. Maar de zoektocht naar antwoorden op de vraag waarom iemand het kan volhouden of juist alle veerkracht verliest, en dat dit voor iedereen ook weer anders is, maakt dit werk juist zo mooi”, vertelt ze bevlogen.

De vragen waar Kammeraat op doelt, zijn ook onderdeel van de Sunset-studie waaraan zij als onderzoeker meewerkt. In dit onderzoek van Expertisecentrum Euthanasie en 113 Zelfmoordpreventie worden de doodswens en hulpbehoeften van mensen met een euthanasieverzoek op grond van psychisch lijden in kaart gebracht. “Zodat er hulp kan worden ontwikkeld voor mensen van wie het euthanasieverzoek wordt afgewezen of die lang moeten wachten voor hun verzoek kan worden behandeld. We hopen hiermee zelfdoding te kunnen voorkomen.”

Onbevooroordeeld

Als ambulant verpleegkundige bij het expertisecentrum bezoekt ze samen met een arts of psychiater patiënten met een euthanasiewens. Ze stapt daar onbevooroordeeld in. “Voor het eerste gesprek lees ik bewust geen dossiers. Anders krijg ik een plaatje in mijn hoofd van wat anderen van die persoon vinden.”

“Ik wil iemand écht ontmoeten. Iemands levensverhaal horen. Kunnen invoelen hoe zwaar iemand het heeft gehad en hoe die persoon het heeft kunnen volhouden en kunnen doorzetten. Kunnen begrijpen waarom dat nu niet meer gaat. Dat zijn heel intieme gesprekken.”

Door de wanhoop te ontrafelen, vinden we soms weer wat ‘haakjes hoop’ waardoor het voor mensen weer leefbaar wordt om het vol te houden.

Hoopvolle haakjes

Haar patiënten vinden die aanpak heel verfrissend vinden, vervolgt ze. En dat durven luisteren, zien en erkennen dat iemand afschuwelijk lijdt zonder dat er meteen een kant-en-klare oplossing wordt aangereikt mensen helpt. “Medisch gezien zijn alle mogelijkheden voor deze mensen vaak uitgeput. Ze zijn al jaren in behandeling en hebben over het algemeen alles al geprobeerd. Door de wanhoop te ontrafelen, vinden we soms weer wat ‘haakjes hoop’ waardoor het voor mensen weer leefbaar wordt om het vol te houden.”

Die ‘hoopvolle haakjes’ gaan vooral over zingeving. Bijvoorbeeld over de mogelijkheden voor vrijwilligerswerk. Te vragen of ze iets voor een dierbare kunnen betekenen. Of dat een huisdier wellicht iets voor henzelf zou kunnen betekenen. Maar nog veel belangrijker is dat mensen door de gesprekken wéten dat euthanasie altijd nog een mogelijkheid is. “En door de wetenschap dat die uitweg er is, lukt het soms om het leven nog even vol te houden’’, vertelt Kammeraat. “Het gebeurt vaak dat mensen hun verzoek pauzeren. Ik vind het mooi als mensen daarvoor kiezen. En helemaal mooi als ze ons niet meer nodig hebben en zelf het leven weer aan kunnen.’’

Als het echt niet meer gaat

Sommige mensen bellen na jaren opeens weer met het expertisecentrum en geven aan dat het toch niet meer gaat. “Ze willen dan weer in gesprek. Soms is één gesprek over de vraag of de dood de enige oplossing is voor hun uitzichtloos en ondraaglijk lijden al voldoende. Soms volgen meerdere gesprekken voor zij hun doodsverlangen weer pauzeren. En wij zijn er ook als het écht niet meer gaat. Want wij willen niemand langer laten lijden dan nodig is, maar wij willen het leven ook niet onnodig korter maken. Dat is waarom ik dit werk doe.”

Geplaatst op 13 juni 2025. Tekst: Marloes Elings. Foto: Martijn Beekman. © Expertisecentrum Euthanasie