X

Docenten:

Coby van der Heijden -Buijsen
Na een werkzaam leven als internist nefroloog ben ik medio 2013 begonnen als consultarts bij de levenseindekliniek. Mijn motivatie hiervoor kwam voort uit het besef dat nog steeds te veel mensen niet op een door hen gewenste waardige manier afscheid van het leven kunnen nemen als doorleven ondraaglijk is geworden. Daarnaast ben ik werkzaam als SCEN arts. Euthanasie geven, mits passend binnen de huidige regelgeving, is een daad van barmhartigheid die mijns inziens veel voldoening geeft. De praktijkervaring die ik afgelopen jaren heb kunnen opdoen met euthanasie zou ik daarom graag willen delen met artsen die zich nog onvoldoende in staat achten hun patiënten bij te staan met de uiterste hulpvraag die een verzoek om euthanasie is.

Constance de Vries
Ik ben 32 jaar huisarts geweest in Munstergeleen, in een praktijk met twee andere collega’s. Ook was ik huisartsopleider bij de Universiteit van Maastricht. Nu ben ik nog actief als SCEN-arts en als arts bij de Levenseindekliniek. Het werken als SCEN-arts doe ik al vanaf het begin van de euthanasiewet in 2002. Bij de Levenseindekliniek ben ik sinds de oprichting betrokken. Mijn speciale belangstelling gaat uit naar euthanasie bij dementie en ik heb hier inmiddels veel ervaring mee, want praktisch alle dossiers van dementerenden die bij de Levenseindekliniek in behandeling worden genomen, gaan langs mijn bureau. In 2011 was ik voor het eerst betrokken bij de euthanasie van een wilsonbekwame dementerende. Kennis doorgeven over dit complexe onderwerp, waar veel discussie over is onder artsen en bij de patiënten en hun mantelzorgers, is voor mij een extra motivatie om mij in te zetten voor de nascholing van het Expertisecentrum Euthanasie.

Rik Haarmans
Geboren in 1951 te Venlo, getogen in Tilburg, gestudeerd in Nijmegen en gedurende 25 jaar gewerkt in Rotterdam als huisarts . Daarnaast ben ik sinds 12 jaar scen-arts. Vanaf 2013 werk ik als consult-arts voor de Levenseindekliniek. Als docent voor de Levenseindekliniek wil ik collega’s informeren over en leren welke mogelijkheden de huidige euthanasiewet hen biedt om aan hun patiënten een juiste en verantwoorde hulp te geven om hun laatste wens ingevuld te krijgen. Persoonlijk heb ik als huisarts deze intensieve en ook wel tijdrovende begeleiding van een patiënt in zijn of haar euthanasietraject vooral als zeer bevredigend en stimulerend ervaren. Ik heb dit altijd als een belangrijk deel van mijn taak als hulpverlener gezien. Ook nu nog, vanuit mijn werk voor de Levenseindekliniek, blijf ik veel motivatie putten uit de intense en diepgaande contacten in de laatste levensfase van mensen. Mensen die ondraaglijk en uitzichtloos lijden ervaren, en die de dappere en vaak moeizame weg kiezen naar een euthanasie.

Trees Nellen
Sinds 2014 werk ik bij de Levenseindekliniek. Pas daar heb ik mijn eerste euthanasie uitgevoerd. Voorheen heb ik als specialist ouderengeneeskunde in het verpleeghuis nooit een euthanasieverzoek gehad. Dat was toen een opluchting voor me, want het leek me erg ingewikkeld. Achteraf denk ik dat ik toen mogelijk patiënten tekort gedaan heb door er niet open voor te staan. Ik heb lang als basisarts in de psychiatrie gewerkt en later als arts bij Geriant (diagnostiek en casemanagement bij dementie). Dat helpt me nu bij het onderzoeken van ingewikkelde vraagstukken bij de Levenseindekliniek. Daarnaast werk ik als SCEN arts. Ik zet mijn huidige kennis en ervaring graag in om dokters die nog weinig ervaring hebben met euthanasie praktische handvatten te geven om van de koudwatervrees af te komen.

Willeke Stadtman
Sinds eind 2014 ben ik als arts werkzaam voor de Levenseindekliniek. In een ‘eerder’ leven werkte ik ruim dertig jaar in de gezondheidszorg, eerst als arts (onder meer als verpleeghuisarts), later als bestuurder. Na mijn vroegpensioen in maart 2011 schreef ik drie boeken: een bundel columns over dagelijkse ongemakken, opmerkelijke verschijnselen en klein leed met de opwekkende titel Hopeloos maar niet ernstig, in maart 2016 verscheen Op voet van oorlog, een familiegeschiedenis en in oktober van dat jaar Slotakkoord. 15 misverstanden over euthanasie en hulp bij zelfdoding. Ik ben getrouwd, heb drie kinderen en vier kleinkinderen, een hond (Roemeense kliko) en een kater die poes heet. Ik heb ruime ervaring met het geven van lezingen en doceren. Ik vind het belangrijk om mijn kennis en ervaringen over euthanasie te delen met anderen; dat doe ik graag en met veel plezier.

Willem Spiers
Sinds medio 2012, vrijwel vanaf het prille begin, ben ik als arts verbonden aan de Levenseindekliniek. Het werk dat ik doe, schenkt mij veel voldoening, ook nu ik sinds eind 2015 met pensioen ben. Na een lange loopbaan als huisarts, inspecteur, manager, verpleeghuisarts, palliatief consulent en opleider, wil ik graag mijn ervaring en kennis delen met andere collega’s. Bij een euthanasieverzoek, een moeilijk, maar ook zo belangrijk en voldoening schenkend onderwerp, gaat het erom de patiënt (doorgaans in nood) vrij en in alle rust aan te horen en te bevragen over wat hem of haar ertoe brengt dit verzoek voor te leggen aan de dokter. Daarna volgt het onderzoek of dit verzoek medisch inhoudelijk en procedureel past binnen de kaders van de wet (WTL) en ook of dit past binnen de grenzen van wat een dokter hebben kan. Als dat zo is, kan het verzoek opgepakt worden om deskundig uit te voeren. Bij dit werk is het wenselijk om niet eenzaam en alleen te moeten werken. Een klankbord en een maatje zijn nodig in deze trajecten, zowel voor constante kwaliteit als om samen scherp te

Yvonne G. van Ingen
Ik ben opgeleid als specialist ouderengeneeskunde, en kaderarts palliatieve zorg en werk als zelfstandig SO in de eerste lijn. Sinds de kaderopleiding maak ik mij hard voor goede levenseindezorg. Ik noem mezelf gids in geriatrie en levenseinde. Mijn doel is te zorgen voor goede levenseindezorg. Naast mijn werkzaamheden als arts voor ouderen en palliatieve patiënten thuis, ondersteun ik huisartsen en geef ik les. Dat doe ik vanuit de Levenseindekliniek, maar ook als palliatief consulent Integraal Kankercentrum Nederland (IKNL). Vanuit IKNL ben ik ambassadeur PaTz (palliatieve thuiszorg) en betrokken bij MDO palliatieve zorg in het ziekenhuis. Verder ben ik SCEN-arts, SCEN-docent en spreker op symposia. Ik maak mij hard voor advance care planning in transmurale zorg (de patiënt moet geen last hebben van de eerste en tweede lijn). Ik organiseer scholing (intercollegiale toetsing) voor huisartsen. En ik geef met heel veel plezier lezingen voor ouderen, publiekslezingen over het tijdig bespreekbaar maken van het levenseinde. Ik ben met deze lezingen opgenomen als spreker bij de coalitie Van Betekenis tot het Einde. Verder ben ik ambassadeur van Ambulancewens. Wil je nog meer over mij weten? Kijk dan op mijn website: http://www.yvonnegvaningen.nl

Consulenten:

Annemieke Brouwer
Momenteel werk ik al ruim een kwart eeuw in de thuiszorg, als gespecialiseerd verpleegkundige oncologie en palliatieve zorg. Tevens ben ik lid van het medisch-technisch handelen team van de thuiszorg. In deze hoedanigheid heb ik dagelijks te maken met palliatieve zorg, pijnbestrijding en palliatieve sedaties en ook de misstanden hierin. Mensen denken met hun arts afspraken te hebben gemaakt rondom het levenseinde en op het moment suprême staan ze soms in de kou. Ik ben ook docent, onder andere op de opleidingen van het netwerk palliatieve zorg, en consulent palliatieve zorg Noord-Holland en Flevoland van het consultteam palliatieve zorg van het Integraal Kankercentrum Nederland (IKNL). Ook ben ik lid van de Verpleegkundige Adviesraad van de NVVE. In 2012 kwam de Levenseindekliniek op mijn pad: een nieuwe uitdaging die, denk ik, prima bij mij past. Ik ben werkzaam in de ambulante teams en als consulent euthanasie. Het multidisciplinaire aspect van het werken in een team is naar mijn mening noodzakelijk om een goede, constante kwaliteit te kunnen blijven bieden en spreekt mij ook zeer aan. In deze vaak ingewikkelde trajecten is het meer dan wenselijk om met elkaar te kunnen sparren en een klankbord te hebben. Verder vind ik het belangrijk om kennis te kunnen overdragen aan collega’s die zich nog onvoldoende bekwaam achten in de vraagstukken rondom het levenseinde en met name euthanasie.

Ans Duteweert
Ik ben ongeveer veertig jaar werkzaam in de gezondheidszorg, zowel in het algemeen ziekenhuis als in de psychiatrie, op verschillende doelgroepen en in diverse functies. Dit heeft ertoe geleid dat ik ondertussen veel kennis en ervaring heb als professional, waarbij ik mijn levenservaring altijd, bewust of onbewust, heb ingezet. Sinds eind jaren negentig heb ik een uitdagende en plezierige baan op een opname- en behandelafdeling voor ouderen met complexe psychiatrische problematiek in Deventer. Daar ben ik als lid van het multidisciplinaire team nauw betrokken bij het tot stand komen van diagnostiek en een heb ik een aansturende en coördinerende rol in het verpleegkundig proces. In mijn werk heb ik veel mensen zien lijden, in de breedste zin van het woord, waarbij ik mij ook vaak onmachtig heb gevoeld en toe ´moest´ kijken hoe mensen soms klem zaten in het leven van alledag en zich genoodzaakt voelden zelf het leven te beëindigen. Zich gehoord voelen bleek vaak een belangrijk item te zijn. Het was dan ook een logische stap om voor de Levenseindekliniek te gaan werken, wat ik sinds de zomer van 2012 met veel plezier doe. Ik voel een grote betrokkenheid en bevlogenheid. Ik werkte eerst als ambulant verpleegkundige en sinds 1 januari 2015 ook voor het Expertisecentrum Euthanasie. Als consulent euthanasie zet ik al mijn kennis en ervaring in om artsen te begeleiden, te adviseren en (praktisch) te ondersteunen op de voor de arts passende wijze. Ik ervaar mijn rol als consulent als een waardevolle en verdiepende aanvulling op mijn werk en heb groot respect en bewondering gekregen voor artsen die in de behandelrelatie met de patiënt het aandurven zelf een (complex) euthanasietraject op te pakken. Door onder andere mijn achtergrond in de psychiatrie begeleid ik ook regelmatig psychiaters. Ik werk voornamelijk in het Noordoosten van Nederland, waarbij ik ook uitstapjes maak naar andere windstreken wanneer mijn specialistische expertise gewenst is. Ik ben er trots op dat ik een bijdrage mag leveren voor de Levenseindekliniek, aan de mensen met een euthanasieverzoek, aan artsen die ondersteuning vragen. Vol bewondering kijk ik naar hetgeen we met elkaar in de afgelopen jaren hebben bereikt. Naast dat het veelal uitdagingen zijn, geeft het onderzoeken van een euthanasieverzoek ook vooral een goed gevoel en voldoening. Een waardig levenseinde, mensen die zich gehoord voelen, de openheid en het vertrouwen die mensen ons schenken, een glimlach die op gezicht verschijnt wanneer het ´mag´, maar ook de samenwerking met collega´s, het vaak buiten de kaders denken, humor en lachen, hard werken en het onderweg zijn naar een ik-weet-niet-wat voor plaats, naar een kwetsbaar mens in bijzondere omstandigheden. Sinds januari 2015 heb ik al veel artsen, psychiaters mogen begeleiden in mijn rol als consulent en in de komende jaren hoop ik mijn kennis en ervaring nog meer uit te mogen dragen en in te zetten voor de nascholing die het Expertisecentrum Euthanasie verzorgt aan artsen op het gebied van euthanasievraagstukken.

Cisca Peters
In 1982 rondde ik mijn opleiding tot algemeen verpleegkundige af, waarna ik lange tijd op de afdeling neurochirurgie werkte . Ik volgde de opleiding voor docent verpleegkunde en heb vanaf 1987 een aantal jaren als docent buiten het Erasmus MC gewerkt. In 1990 ben ik opnieuw fulltime in het Erasmus MC aan het werk gegaan, aanvankelijk op de verpleegafdeling en vanaf 2005 op de polikliniek neurologie, als neuromusculair verpleegkundig consulent. Ik begeleid in het Erasmus MC patiënten die de onbehandelbare spierziekten ALS of PSMA hebben. Hier komt uiteraard ook vaak het gesprek op grenzen van het leven en moeilijke keuzes van wel of niet kiezen voor behandelingen. In 2007 heb ik de hbo-opleiding Theologie afgerond en ben ik naast mijn werk als consulent ook geestelijk verzorger geworden. Momenteel werk ik op de polikliniek neurologie, voor de Levenseindekliniek en als pastor binnen de vrijzinnige kerken. Mijn deskundigheid ligt vooral in de palliatieve zorg. Ik geef als zelfstandig ondernemer ( www.zinvollezorg.nl) cursussen stervensbegeleiding aan onder meer thuiszorgmedewerkers en verzorg lezingen ‘Als je niet meer beter wordt’ in de vrijzinnige kerken. Als voorganger preek ik op verzoek op zondagen maar ook bij huwelijken en ondersteun ik met veel liefde bij een bijzonder afscheidsritueel of uitvaart. In de palliatieve zorg heb ik vooral ervaring opgedaan in de begeleiding van gezinnen met jonge kinderen die afscheid nemen van hun ouders of grootouders. Sinds 2014 werk ik voor de Levenseindekliniek en sinds 2016 als consulente euthanasie. Zowel in het Erasmus MC als in mijn rol als consulent, ondersteun ik graag artsen in de communicatie bij slechtnieuwsgesprekken en in het onderzoeken van complexe euthanasie verzoeken.

Dominique Rijnja
Sinds 2014 ben ik eerst als verpleegkundige, later als trainer en consulent euthanasie verbonden aan de Levenseindekliniek. Hoe kan een mens met zoveel passie bezig zijn met het levenseinde? Binnen mijn werk in de psychiatrie zag ik zelfgekozen levenseindes, die niet zelden op eenzame en gruwelijke wijze werden volbracht. Naar mijn mening is het goed dat er een mogelijkheid is om op een waardige manier te kunnen sterven, wanneer het echt niet meer lukt om op een waardige manier te leven. Dan is euthanasie een uitkomst. Mensen die hun levenseindevraag bij dokters voorleggen, stellen zich kwetsbaar op. Deze vraag recht doen is belangrijk, maar dat vraagt tegelijk nogal wat van de dokter die dit verzoek voorgelegd krijgt. Als consulent euthanasie bied ik steun aan de arts die een euthanasieverzoek in eigen praktijk krijgt. Steun bij het onderzoeken óf dit verzoek past binnen de kaders van de wet én binnen de eigen kaders. Want ook dat moet (gaan) matchen. Een luisterend oor, een lastige vraag en hulp bij het beantwoorden daarvan horen daarbij. Als de arts tenslotte het antwoord op de euthanasievraag heeft dat recht doet aan de patiënt én hem- of haarzelf, loop ik tevreden naar buiten.

Ellen Rentema
Als verpleegkundige ben ik de afgelopen 25 jaar vooral werkzaam geweest als indicatieadviseur (toen dat nog een echt vak was), als directeur van een particulier thuiszorgbureau en als coördinator en later hoofd van het Adviescentrum van de Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde (NVVE). Hier heb ik in een werkgroep meegewerkt aan de opstart van de Levenseindekliniek. Ik wilde daarna erg graag betrokken blijven bij de Levenseindekliniek, omdat ik daar weer in het contact met patiënten en artsen actief en praktisch kon bijdragen aan het ‘uit de kou halen’ van mensen die een valide euthanasieverzoek hadden maar geen gehoor kregen. Bij de NVVE heb ik veel wanhopige mensen in een dergelijke situatie gesproken. Sinds 2012 ben ik met veel plezier werkzaam als verpleegkundige in een ambulant team en sinds 2015 als consulent euthanasie. Vanaf het allereerste begin heb ik huisartsen en specialisten ouderengeneeskunde zinvol bij kunnen staan bij hun eerste euthanasie, bij complexe euthanasievragen en bij onvoldoende kennis, bijvoorbeeld alleen al door te wijzen op de Code of Practice of door een advies voor een second opinion. Onlangs ontving ik van een – in euthanasie ervaren- huisarts, die mijn hulp vroeg bij een complexe casus, de volgende reactie: ‘De toetsingscommissie complimenteerde mij met de verslaglegging en begeleiding. Dat heb ik nog nooit meegemaakt. Jij heel hartelijk bedankt voor de ondersteuning’. Daar doe ik het voor! Mijn kennis en ervaring delen als een euthanasieverzoek voor een arts alleen te ingewikkeld wordt. Sparren, richtlijnen, verslaglegging bespreken en een team vormen, dichtbij of zelfs per telefoon en/of mail. Het werkt!

Jeannine Salvino
Ik ben sinds 2015 werkzaam als consulent euthanasie. Van oorsprong ben ik psychiatrisch verpleegkundige en ik ben al praktisch vanaf het begin bij de Levenseindekliniek betrokken. In de eerste jaren heb ik heel intensief met veel verschillende artsen van de Levenseindekliniek samengewerkt en veel ervaring en kennis opgedaan met het onderzoeken van een euthanasiewens. Alle ervaring die ik de afgelopen jaren bij de Levenseindekliniek heb opgedaan, kan ik nu in coachingstrajecten voor artsen inzetten. Ik kan artsen ondersteunen die bereid zijn een euthanasiewens te onderzoeken, binnen de eigen behandelrelatie met de patiënt. De consulent euthanasie biedt (praktische) ondersteuning, advisering en begeleiding. Ik ontmoet niet alleen artsen die weinig of geen ervaring hebben met euthanasie, maar ook ervaren artsen op dit gebied. Ik ben meest werkzaam in Brabant en Limburg, afhankelijk van waar de vraag is en welke expertise nodig is. Dit werk doet een heel ander appèl op mijn verpleegkundige expertise. Ik heb nu veel meer een coachende rol. Het is de uitdaging om aan de artsen die ons benaderen de juiste vragen te stellen, zodat ik hem of haar het beste met raad en daad bij kan staan. Mijn ondersteuning varieert van een half uur tot twintig uur, net waar de behoefte ligt. De trajecten die ik doe zijn heel gevarieerd. De ene arts geeft na een telefoongesprek van een half uur en het toesturen van informatie aan dat hij verder kan. Een ander vindt een zaak te complex en wil liever dat ik in het traject meeloop. Die mogelijkheid is er. Vanuit mijn achtergrond als psychiatrisch verpleegkundige, kan ik tevens adviseren als er een euthanasieverzoek is met als grondslag psychisch lijden. Ik pretendeer niet dat ik op alle vragen een antwoord heb, maar ik kan wel putten uit het hele potentieel aan kennis en ervaring binnen de Levenseindekliniek. Regelmatig krijg ik van artsen die ik coach te horen hoezeer zij zich voeden aan mijn manier van gesprekken voeren met de patiënt. Vanuit de Levenseindekliniek zijn wij hier helemaal aan gewend. Het is mooi om zo samen, arts en consulent, de patiënt te kunnen helpen. Dat maakt mijn werk zo dankbaar om te doen.